Bangkok, 1/4/2010

Cùng tham gia tổ chức có TERRA Thái Lan, VRN, MEENet, Liên minh cứu trợ sông Mekong, KEPA, FACT (Campuchia) và môt số các tổ chức phi chính phủ khác tại Thái Lan.

MRC đã làm gì 15 năm qua

Bà Phạm Thanh Hằng, điều phối chương trình kế hoạch phát triển lưu vực sông Mekong (BDP) đã trình bày về những nỗ lực của MRC trong việc điều phối xây dựng kế hoạch này. Chiến lược của MRC hướng tới sự đồng thuận của tất cả các quốc gia thành viên, theo đó, kế hoạch này phải hài hòa lợi ích của tất cả các bên. Muốn đạt được điều đó, quá trình tham gia xây dựng BDP là thật sự mở và minh bạch, tạo điều kiện cho các quốc gia dễ dàng thảo luận với nhau. Sự khác biệt về kiến thức, rủi ro cũng như các cơ hội cho từng quốc gia cần được chú trọng, trong khi MRC vẫn phải đảm bảo giải quyết xung đột giữa các bên mà vẫn tập trung được vào các vấn đề xuyên biên giới.

MRC đã không thể phản hồi tất cả những tiếng nói của cộng đồng và khu vực xã hội dân sự, cũng như đưa ra các cảnh báo về tình trạng ngập lụt hay khô hạn trên sông Mekong.

Vai trò  của Trung Quốc

Đại diện Trung Quốc trình bày tại diễn đàn[Ảnh: Lã Vũ]

Diễn đàn đã đánh giá cao sự hợp tác của Trung Quốc trong việc cung cấp thông tin về sông Mekong tháng 3 vừa qua.

Theo đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Thái Lan, hạn hán tại vùng hạ lưu là do lượng mưa giảm bất thường chứ không phải do các con đập trên thượng lưu. Ông này cũng khẳng định Trung Quốc không làm gì phương hại tới lợi ích các nước khác.

Trung Quốc và MRC đã cùng tổ chức các đối thoại cũng như các chương trình hợp tác. Trung Quốc tuy không vào MRC nhưng không phải vì thế mà không cam kết về sự hợp tác cho phát triển trong khu vực.

Theo bà Pianporn Deetes (IR), Trung Quốc cần phải công bố thông tin, đồng thời thường xuyên cung cấp báo cáo về đập cũng như mực nước sông Mekong. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng cần có trách nhiệm hỗ trợ các vùng bị ảnh hưởng bởi các công trình thủy điện, giảm thiểu các ảnh hưởng trong tương lai.

Cộng đồng nói gì

Người dân làng Pachan, Thái Lan đặt câu hỏi về quyền được tham gia quá trình ra quyết định của họ. Thậm chí người dân cũng không cần tới hỗ trợ của chính phủ, miễn là con đập không được xây dựng bởi sông Mekong là nguồn sống duy nhất của họ. 

Đại diện cộng đồng Myanmar cho rằng cần phải tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình hoạch định chính sách. Bên cạnh đó, chính phủ Trung Quốc nên cân nhắc các ảnh hưởng tiêu cực của đập thủy điện tới lưu vực song Mekong.

Tương lai lưu vực sông Mekong sẽ ra sao?

Ông Sangthong Inthong, đến từ làng Ubon Ratchathini, Thái Lan cho rằng trong tương lại chắc chắn nguồn sinh kế của họ sẽ bị ảnh hưởng. Các con đập thủy điện, nếu được xây dựng trên dòng chính, sẽ tác động tiêu cực tới lượng thủy sản sông Mekong cũng như giảm lượng khách du lịch tới làng Ubon.

Tình trạng khai thác tài nguyên thiên nhiên và sự vi phạm quyền con người tại Myanmar có thể sẽ nặng nề hơn trong tương lai vì các công ty Trung Quốc được chính quyền quân đội Myanama bảo trợ. Điều này khiến người dân không dám lên tiếng về quyền lợi của mình.

Bà Ngụy Thị Khanh- Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam [Ảnh: Lã Vũ]

Tại Campuchia, hồ Tonle Sap sẽ bị ảnh hưởng về các loài thủy sản, từ đó tác động xấu tới sinh kế của người dân. Tại Việt Nam, sự xâm ngập mặn ở đồng bằng sông Cửu Long do lượng nước từ thượng nguồn về ít có thể sẽ dẫn tới việc giảm diện tích đất sản xuất, giảm lượng nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế và đời sống của người dân và các ngành công nghiệp phụ thuộc vào nông nghiệp ở khu vực này.

Các thông điệp chính

Diễn đàn kêu gọi Myanmar và Trung Quốc trở thành thành viên của MRC, đặc biệt cùng tham gia vào Thỏa thuận 1995, đồng thời đề nghị sự tham gia nhiều hơn nữa từ phía cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch quản lý lưu vực sông

Cơ chế giám sát chính sách nhằm đảm bảo tính minh bạch và quyền tiếp cận thông tin cũng cần phải được chú trọng. Ngoài ra, diễn đàn cũng mong muốn các phương án thay thế cho đập thủy điện sẽ được sử dụng, có thể là nguồn năng lượng sạch như năng lượng mặt trời hay các nguồn năng lượng tái tạo khác. Diễn đần mong đợi các thong điệp đưa ra sẽ được các nhà lãnh đạo Mêkong xem xét tại cuộc họp ở Hua Hin.

Hà Quyên