Đối thoại tại Cần Thơ 28-7-2011

Vấn đề phát triển đập trên dòng chính sông Mekong hiện đang thu hút sự quan tâm rất lớn từ báo chí cũng như dư luận trong nước và quốc tế do mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng của nó đối với sinh thái, an ninh lương thực, an ninh sinh kế và ổn định toàn khu vực. 12 con đập dự kiến xây dựng trên thượng lưu được đánh giá là có thể mang lại những tổn hại to lớn đối với các nước hạ lưu vực, trong đó có ĐBSCL của Việt Nam.

Những tác động do hoạt động phát triển này cộng hưởng với tác động từ biến đổi khí hậu gây ra những mối quan ngại sâu sắc của giới học giả tại ĐBSCL cũng như  trong nước và quốc tế, cộng đồng dân cư sinh sống tại ĐBSCL, các tổ chức phi chính phủ, khối Xã hội dân sự.

Nhận thấy tính cấp thiết của vấn đề, TT Bảo tồn và phát triển tài nguyên nước, Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam phối hợp cùng với TT nghiên cứu thực nghiệm đa dạng sinh học Hòa An tổ chức đối thoại “Thách thức của việc phát triển đập trên dòng chính sông Mekong đến sinh thái ĐBSCL” vào ngày 28 tháng 7 với mong muốn tạo ra một diễn đàn chia sẻ, trao đổi thông tin nhằm tìm ra các giải pháp đối với sinh thái của ĐBSCL. Hội thảo đã thu hút sự tham gia của gần 50 đại biểu đến từ các sở ban ngành liên quan tại khu vực ĐBSCL, ban chỉ đạo Tây Nam Bộ, các học giả, nhà nghiên cứu, chuyên gia về đa dạng sinh học… các thành viên Mạng lưới và báo chí, truyền hình. Hội thảo cũng có sự góp mặt của 2 đại diện phụ trách Chương trình Đông Nam Á , thuộc Trung tâm Stimson, Hoa Kỳ.

Mở đầu Đối thoại, tiến sĩ Dương Văn Ni đến từ Đại học Cần thơ cho rằng sự khác nhau giữa quá khứ và hiện tại về tình trạng một số loài thủy sản, các loài thủy sản đang bị đe dọa nghiêm trọng và ngày càng trở nên đắt đỏ là những ví dụ cho thấy rõ tác động của các hoạt động phát triển trên sông Mekong đến ĐBSCL. Ngoài ra, tính tự nhiên của dòng chảy tại Đồng bằng cũng bị thay đổi khiến cho người dân lúc cần nước thì lại thiếu, khi không cần thì lại thừa (đó là khi lũ lớn về gây thiệt hại mùa màng, nhà cửa).

Các đại biểu tham dự đều nhất trí quan điểm rằng vấn đề ĐBSCL và sinh thái của nó không chỉ là vấn đề trong nước mà là vấn đề khu vực và quốc tế, do những hoạt động tại thượng lưu sông Mekong có ảnh hưởng mật thiết đối với các nước hạ lưu. Hơn nữa, tác động của nó không chỉ do một quốc gia cụ thể nào hứng chịu mà là tất cả các quốc gia có con sông Mekong chảy qua. Ông Richard Cronin-Giám đốc chương trình Đông Nam Á thuộc TT Stimson cũng nhấn mạnh vai trò của Chính phủ Việt Nam trong việc định hướng chính sách cho phát triển bền vững, nên nhìn nhận vấn đề phát triển trong tương quan về tác đông của nó đối với sinh thái, môi trường. Ông cũng đánh giá cao vai trò của khối xã hội dân sự, các học giả có mối quan tâm về vấn đề ĐBSCL trong việc tư vấn chính sách cho Chính phủ đối với vấn đề có tính chất xuyên biên giới, phức tạp như vấn đề này.

Đóng vai những người dân bình thường sinh sống tại ĐBSCL trong phần thảo luận nhóm, nhiều đại biểu cũng bày tỏ quan ngại việc xây dựng đập sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống, sinh kế của người dân. Tuy không nắm bắt được những vấn đề mang tính kỹ thuật về đập nhưng người dân là người hiểu hơn ai hết tác động bất lợi đến đời sống của họ nếu những con đập trên dòng chính sông Mekong được tiến hành xây dựng. Nhóm thảo luận cũng đề xuất việc tăng cường chia sẻ thông tin cho cộng đồng cũng như lắng nghe những ý kiến của họ thông qua các hoạt động liên quan. Theo đó, vai trò của chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể là rất quan trọng. Thông điệp cuối cùng của Đối thoại là “hãy để người dân ĐBSCL sống với dòng chảy tự nhiên của sông Mekong”.